ກົນໄກສືບສວນອິດສະຫຼະຂອງສະຫະປະຊາຊາດວ່າດ້ວຍມຽນມາ (IIMM) ເປີດເຜີຍລາຍງານລ່າສຸດ ລະບຸວ່າກອງທັບມຽນມາເພີ່ມຄວາມຖີ່ ແລະ ຄວາມຮຸນແຮງຂອງການໂຈມຕີທາງອາກາດຕໍ່ພົນລະເຮືອນ ໂດຍມຸ່ງເປົ້າໄປຍັງເຮືອນຊານ, ໂຮງຮຽນ, ສະຖານພະຍາບານ, ສາສະນະສະຖານ ແລະ ຄ້າຍຜູ້ພັດຖິ່ນ. ຂະນະທີ່ຫຼັກຖານຍັງຊີ້ເຖິງການຄວບຄຸມໂຕໂດຍພະລະການ, ການທໍລະມານ ແລະ ຄວາມຮຸນແຮງທາງເພດ ທ່າມກາງສົງຄາມທີ່ຍັງບໍ່ມີສັນຍານຍຸຕິ.
ກົນໄກສືບສວນອິດສະຫຼະຂອງສະຫະປະຊາຊາດວ່າດ້ວຍມຽນມາ ຫຼື IIMM ເປີດເຜີຍລາຍງານປະຈຳປີເມື່ອວັນທີ 11 ສິງຫາ ລະບຸວ່າ ກອງທັບມຽນມາເພີ່ມການໂຈມຕີທາງອາກາດ ແລະ ກໍ່ອາຊະຍາກຳຕໍ່ພົນລະເຮືອນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໂດຍສະເພາະໃນຊ່ວງກ່ອນການເລືອກຕັ້ງທີ່ຈັດຂຶ້ນ ແລະ ເສັດສິ້ນໃນເດືອນມັງກອນທີ່ຜ່ານມາ ແລະ ການໂຈມຕີດັ່ງກ່າວຍັງຄົງເກີດຂຶ້ນຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ.
ລາຍງານຄອບຄຸມຊ່ວງວັນທີ 1 ກໍລະກົດ 2025 ຫາ 30 ມິຖຸນາ 2026 ແລະ ພົບຮູບແບບການໂຈມຕີທາງອາກາດໂດຍເຈດຕະນາຕໍ່ພື້ນທີ່ພົນລະເຮືອນ ລວມເຖິງເຮືອນຊານ, ໂຮງຮຽນ, ສະຖານພະຍາບານ, ສາສະນະສະຖານ ແລະ ຄ້າຍພັກພິງຜູ້ພັດຖິ່ນພາຍໃນປະເທດ ສົ່ງຜົນໃຫ້ມີຜູ້ເສຍຊີວິດ, ບາດເຈັບ ແລະ ຊັບສິນໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍ.
IIMM ລະບຸວ່າ ການພຶ່ງພາເຄື່ອງບິນຂະໜາດນ້ອຍແບບພາຣາໂມເຕີ (Paramotor) ແລະ ໂດຣນ (Drone) ຂອງກອງທັບມຽນມາທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ພົນລະເຮືອນກວດຈັບການໂຈມຕີໄດ້ຍາກຂຶ້ນ ແລະ ມີເວລານ້ອຍລົງໃນການຫຼົບໜີ ຫຼື ຫາທີ່ກຳບັງ ໂດຍຄະນະສືບສວນສາມາດລະບຸໜ່ວຍທະຫານບາງສ່ວນທີ່ເຊື່ອວ່າກ່ຽວຂ້ອງກັບການໂຈມຕີເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ແລ້ວ.
ນິໂຄລັດ ຄູມຈຽນ (Nicholas Koumjian) ຫົວໜ້າກົນໄກສືບສວນຯ ກ່າວວ່າ ເບື້ອງຫຼັງຫຼັກຖານທຸກຊິ້ນທີ່ທີມງານຮວບຮວມຄືຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຢ່າງຮຸນແຮງຈາກອາຊະຍາກຳເຫຼົ່ານີ້ ພ້ອມເຕືອນວ່າ ຊຸມຊົນທົ່ວມຽນມາບໍ່ພຽງແຕ່ຕ້ອງໃຊ້ຊີວິດພາຍໃຕ້ໄພຄຸກຄາມຈາກຄວາມຮຸນແຮງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ແຕ່ຍັງຕ້ອງປະເຊີນຜົນກະທົບທີ່ເລິກ ແລະ ຍາວນານຈາກເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນ.
ລາຍງານຍັງພົບຫຼັກຖານຈຳນວນຫຼາຍກ່ຽວກັບການຄວບຄຸມໂຕໂດຍພົນລະການ, ການທໍລະມານ ແລະ ຄວາມຮຸນແຮງທາງເພດພາຍໃນສະຖານທີ່ຄຸມຂັງທີ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງກອງທັບ ລວມເຖິງກໍລະນີທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັບກົດໝາຍປີ 2025 ເຊິ່ງກຳນົດໃຫ້ການວິພາກວິຈານການເລືອກຕັ້ງເປັນຄວາມຜິດ.
ພາຍໃຕ້ກົດໝາຍດັ່ງກ່າວ ມີຜູ້ຖືກຈັບກຸມຫຼາຍລາຍ ແລະ ອາດປະເຊີນໂທດຈຳຄຸກສູງສຸດ 20 ປີ ຫຼື ແມ້ກະທັ້ງໂທດປະຫານຊີວິດ ຈາກການກະທຳຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ການໂພສ໌ຂໍ້ຄວາມວິພາກວິຈານການເລືອກຕັ້ງບົນສື່ສັງຄົມອອນໄລນ໌.
ສະຖານະການຄວາມຂັດແຍ້ງໃນລັດຍະໄຂ່ (Rakhine) ກໍທະວີຄວາມຮຸນແຮງຂຶ້ນຢ່າງຫຼາຍໃນຊ່ວງເວລາທີ່ລາຍງານຄອບຄຸມ ໂດຍກອງທັບມຽນມາຍັງຄົງສູ້ຮົບກັບກອງທັບອາຣະກັນ (Arakan Army) ເຊິ່ງເປັນກຸ່ມຕິດອາວຸດຊາດພັນທີ່ມີອິດທິພົນໃນພື້ນທີ່ ຂະນະທີ່ໃນພາບລວມ ຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງກອງທັບມຽນມາກັບກຸ່ມຕິດອາວຸດຫຼາຍກຸ່ມທົ່ວປະເທດຍັງບໍ່ມີສັນຍານວ່າຈະຍຸຕິລົງ.
IIMM ລະບຸວ່າ ແມ້ຫຼັກຖານສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ຮວບຮວມໄດ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບອາຊະຍາກຳທີ່ຖືກກ່າວຫາວ່າກະທຳໂດຍກອງກຳລັງຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງມຽນມາ ແລະ ກອງກຳລັງຕິດອາວຸດທີ່ເປັນພັນທະມິດ ແຕ່ກົນໄກສືບສວນຯ ຍັງກວດສອບຂໍ້ກ່າວຫາກ່ຽວກັບການກະທຳໂຫດຮ້າຍຂອງກຸ່ມຕິດອາວຸດທີ່ຕໍ່ຕ້ານກອງທັບນຳ.
ຈົນເຖິງຂະນະນີ້ IIMM ຮວບຮວມ ແລະ ປະມວນຂໍ້ມູນ ແລະ ຫຼັກຖານແລ້ວຫຼາຍກວ່າ 28 ລ້ານລາຍການ ຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນກວ່າ 1,600 ແຫຼ່ງ ເຊິ່ງລວມເຖິງຄຳໃຫ້ການພະຍານຫຼາຍກວ່າ 750 ລາຍ, ພາບຖ່າຍ, ວິດີໂອ, ໄຟລ໌ສຽງ, ເອກະສານ, ແຜນທີ່, ພາບຖ່າຍດາວທຽມ ແລະ ຂໍ້ມູນພູມີສານສະໜテー (Geospatial), ໂພສ໌ບົນສື່ສັງຄົມອອນໄລນ໌ ລວມເຖິງຫຼັກຖານທາງນິຕິເວດວິທະຍາ.
IIMM ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍຄະນະມົນຕີສິດທິມະນຸດສະຍະພາບ (Human Rights Council) ແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດໃນປີ 2018 ມີໜ້າທີ່ຮວບຮວມ ແລະ ວິເຄາະຫຼັກຖານກ່ຽວກັບອາຊະຍາກຳລະຫວ່າງປະເທດຮ້າຍແຮງ ແລະ ການລະເມີດກົດໝາຍລະຫວ່າງປະເທດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນມຽນມາຕັ້ງແຕ່ປີ 2011 ເພື່ອເກັບຮັກສາຫຼັກຖານ ແລະ ຈັດທຳຂໍ້ມູນທີ່ສາມາດນຳໄປໃຊ້ໃນການດຳເນີນຄະດີກັບຜູ້ກະທຳຜິດໃນສານລະດັບປະເທດ, ລະດັບພູມິພາກ ແລະ ລະດັບລະຫວ່າງປະເທດ.
ກົນໄກສືບສວນຯ ຍັງແບ່ງປັນຫຼັກຖານ ແລະ ຜົນການວິເຄາະໃຫ້ກັບໜ່ວຍງານທີ່ດຳເນີນກະບວນການເອົາຜິດຜູ້ກໍ່ອາຊະຍາກຳຕໍ່ຊາວໂຣຮິງຢາ (Rohingya) ລວມເຖິງສານອາຊະຍາກຳລະຫວ່າງປະເທດ ຫຼື ICC ແລະ ກະບວນການທາງກົດໝາຍໃນອາເຈນຕິນາ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງຕອບສະໜອງຕໍ່ຄຳຮ້ອງຂໍຈາກໜ່ວຍງານອື່ນທີ່ກຳລັງສືບສວນອາຊະຍາກຳເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນຫຼັງການລັດຖະປະຫານໃນປີ 2021.
IIMM ຍັງສົ່ງມອບຫຼັກຖານ ແລະ ການວິເຄາະຈຳນວນຫຼາຍໃຫ້ແກ່ຄູ່ຄວາມໃນຄະດີ ແກມເບຍ (The Gambia) ກັບ ມຽນມາ ທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງການພິຈາລະນາຂອງສານຍຸຕິທຳລະຫວ່າງປະເທດ ຫຼື ICJ ณ ກຸງເຮກ ໂດຍຄະດີດັ່ງກ່າວກ່າວຫາວ່າ ມຽນມາລະເມີດພັນທະກໍລະນີຕາມອນຸສັນຍາວ່າດ້ວຍການຂ້າລ້າງເຜົ່າພັນປີ 1948 ຈາກປະຕິບັດການກວາດລ້າງຊາວໂຣຮິງຢາໃນປີ 2016 ແລະ 2017.
ຢ່າງໃດກໍຕາມ IIMM ລະບຸວ່າກຳລັງປະເຊີນບັນຫາການຕັດຫຼຸດງົບປະມານ ສົ່ງຜົນໃຫ້ຊັບພະຍາກອນ ແລະ ຂີດຄວາມສາມາດໃນການສືບສວນຫຼຸດລົງ ໃນຊ່ວງເວລາທີ່ອາຊະຍາກຳລະຫວ່າງປະເທດຮ້າຍແຮງໃນມຽນມາກັບທະວີຄວາມຮຸນແຮງຂຶ້ນ.
ຄູມຈຽນຢ້ຳວ່າ ການຮວບຮວມຫຼັກຖານມີຄວາມສຳຄັນຕໍ່ຜູ້ເສຍຫາຍ ເພາະຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຂົາຮູ້ວ່າຍັງມີຜູ້ບັນທຶກສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ໃນອະນາຄົດອາດນຳໄປສູ່ກະບວນການຍຸຕິທຳໄດ້.
ຂະນະດຽວກັນ ລາວເວົ້າວ່າ IIMM ກຳລັງກວດສອບດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນ ຫຼື ໜ່ວຍງານນອກມຽນມາທີ່ສະໜັບສະໜູນຄວາມຂັດແຍ້ງດ້ວຍການຈັດຫາອາວຸດ ແລະ ວັດຖຸດິບໃຫ້ຄູ່ຂັດແຍ້ງ ອາດຖືກດຳເນີນຄະດີຈາກການລະເມີດມາດຕະການຄວ່ຳບາດ ຫຼື ກົດໝາຍຕໍ່ຕ້ານການຟອກເງິນໄດ້ຫຼືບໍ່.
IIMM ລະບຸດ້ວຍວ່າ ກອງທັບມຽນມາບໍ່ເຄີຍໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືກັບກົນໄກສືບສວນຯ ແລະ ບໍ່ຕອບສະໜອງຕໍ່ຄຳຮ້ອງຂໍຂໍ້ມູນທີ່ສົ່ງໄປ.
ການລັດຖະປະຫານເມື່ອວັນທີ 1 ກຸມພາ 2021 ເຊິ່ງໂຄ່ນລັດຖະບານພົນລະເຮືອນທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງຂອງທ່ານນາງ ອອງຊານ ຊູຈີ ໄດ້ຍຸຕິຊ່ວງປ່ຽນຜ່ານສູ່ປະຊາທິປະໄຕຂອງມຽນມາເປັນເວລາ 10 ປີ ແລະ ເຮັດໃຫ້ປະເທດເຂົ້າສູ່ວິກິດຄວາມຂັດແຍ້ງຕິດອາວຸດ ແລະ ວິກິດມະນຸດສະຍະທຳຢ່າງຮຸນແຮງ ຂະນະທີ່ລາຍງານລ່າສຸດຂອງ IIMM ຊີ້ວ່າ ຄວາມຮຸນແຮງຍັງຄົງດຳເນີນຕໍ່ໄປ ແລະ ຜົນກະທົບຕໍ່ປະຊາຊົນມີແນວໂນ້ມຮຸນແຮງຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.
ຂ່າວຈາກ: Independent Investigative Mechanism for Myanmar / AFP
